Phân loại

Trong điều hoà không khí, đường ống dẫn không khí được chia làm nhiều loại dựa trên các cơ sở khác nhau.

Theo chức năng

Theo chức năng người ta chia hệ thống đường ống gió ra làm các loại chủ yếu sau:

  • Đường ống cung cấp không khí (Supply Air Duct – SAD);
  • Đưòng ống hồi gió (Return Air Duct – RAD);
  • Đưòng ống cấp không khí tươi (Fresh Air Duct);
  • Đưòng ống thông gió (Ventilation Air Duct);
  • Đường ống thải gió (Exhaust Air Duct).

Theo tốc độ gió

Theo tốc độ người ta chia ra loại tốc độ cao và thấp, cụ thể như ở bảng

Phân loại đường ống theo tốc độ

Phân loại đường ống theo tốc độ

Theo áp suất

Theo áp suất dư của dòng không khí trong đường ống người ta chia ra làm 3 loại: đưòng ống có áp suất thấp, trung bình và cao như sau:

  • Áp suất thấp : 95 mm H2O;
  • Áp suất trung bình : 95 ÷ 172 mm H2O;
  • Áp suất cao : 172 ÷ 310 mm H2O

Theo kết cấu và vị trí lắp đặt

  • Đưòng ống gió treo;
  • Đưòng ống gió ngầm.

Theo hình dáng tiết diện đường ống

  • Đường ống chữ nhật, hình vuông;
  • Đường ống tròn;
  • Đuờng ống ô van.

Theo vật liệu chế tạo đường ống

  • Đưòng ống tôn tráng kẽm;
  • Đưòng ống inox;
  • Đưòng ống nhựa PVC;
  • Đưòng ống polyuretan (PU).

Dưới đây chúng ta nghiên cứu đặc điểm và cấu tạo của hai loại đường ống thưòng hay sử dụng trên thực tế là: đường ống ngầm và đường ống treo.

Hệ thống đường ống gió ngầm

Đường ống gió ngầm được xây dựng bằng gạch hoặc bê tông và đi ngầm dưới đất. Đường ống gió ngầm thường kết hợp dẫn gió và lắp đặt các hệ thống đường nước, điện, điện thoại đi kèm nên gọn gàng và tiết kiệm chi phí nói chung. Tuy nhiên chính các hạng mục đi kèm trong đường ống gió cũng gây ra những rắc rối nhất định như vấn đề vệ sinh, tuần hoàn gió…

Đường ống gió ngầm được sử dụng khi không gian lắp đặt không có hoặc việc lắp đặt các hệ thống đường ống gió treo không thuận lợi, chi phí cao và tuần hoàn gió trong phòng không tốt. Một trong những trường hợp người ta hay sử dụng đưòng ống gió ngầm là hệ thống điều hoà trung tâm cho các rạp chiếu bóng, hội trường, đặc biệt trong các xí nghiệp dệt, may, nhuộm, các hệ thống kênh gió ngầm còn có tác dụng thu gom bụi của các sản phẩm vương vãi hoặc thải ra trong quá trình sản xuất…

Đường ống gió ngầm thường sử dụng làm đường ống gió hồi, rất ít khi sử dụng làm đưòng ống gió cấp do chất lượng gió ít nhiều bị ảnh hưởng, đặc biệt là đuờng ống gió cũ đã hoạt động lâu ngày bị ẩm mốc. Khi xây dựng cần phải xử lý chống thấm đường ống gió thật tốt.

Đưòng ống thường có tiết diện chữ nhật và được xây dựng sẵn khi xây dựng công trình. Vì vậy có thể nói đường ổng gió ngầm rất khó đảm bảo phân phối gió đều vì tiết diện đường ống thường được xây đều nhau từ đầu đến cuối, trong một số hệ thống người ta giảm dần tiết diện bằng cách thay đổi độ nông sâu của kênh gió, tuy nhiên rất khó đảm bảo duy trì cột áp tĩnh.

Hệ thống đường ống gió ngầm thường được sử dụng trong các nhà máy dệt, rạp chiếu bóng.

Trong nhà máy dệt, các đường ống gió ngầm này có khả năng thu gom các sợi bông rơi vãi tránh phân tán trong không khí ảnh hưởng đến công nhân vận hành và máy móc thiết bị trong nhà xưởng. Vì vậy trong các nhà máy dệt, nhà máy chế biến gồ, để thu gom bụi người ta thường hay sử dụng hệ thống đường ống gió kiểu ngầm.

Nói chung đường ống gió ngầm đòi hỏi chi phí lớn, khó xây dựng và có nhiều nhược điểm. Nó chỉ được sử dụng trong trường hợp bất khả kháng hoặc với mục đích thu gom bụi.

Hệ thống ống kiểu treo

Hệ thống đường ống treo là hệ thống đưòng ống được treo trên các giá đỡ đặt ở trên cao. Do đó yêu cầu đối với đường ống gió treo tương đối nghiêm ngặt:

  • Kết cấu gọn, nhẹ;
  • Bền và chắc chắn;
  • Dẫn gió hiệu quả, thi công nhanh chóng;
  • Dễ chế tạo và giả thành thấp.

Đường ống gió treo có thể chế tạo từ nhiều loại vật liệu khác nhau, tiết diện đường ống cũng có hình dạng rất khác nhau. Đường ống gió treo cho phép dễ dàng điều chỉnh tiết diện để đảm bảo phân phối gió đều trên toàn tuyến đường ống.

Vì vậy đường ống gió treo được sử dụng rất phổ biến trên thực tế.

Treo đỡ đường ống gió

Treo đỡ đường ống gió

Vật liệu sử dụng

Vật liệu chế tạo đường ống gió thường là tôn tráng kẽm, inox, nhựa tổng hợp, chất dẻo định hình.

Trên thực tế sử dụng phổ biến nhất là tôn tráng kẽm có bề dày trong khoảng từ 0,5 ÷ 1,2 mm theo tiêu chuẩn quy định phụ thuộc vào kích thước đường ống. Trong một số trường hợp do môi trường có độ ăn mòn cao có thể sử dụng chất dẻo hay inox. Hiện nay người ta còn sử dụng bọt xốp để làm đường ống: ưu điểm nhẹ, nhưng gia công và chế tạo khó, do đặc điểm kích thước không tiêu chuẩn của đưòng ống trên thực tế.

Khi chế tạo và lắp đặt đường gió treo cần tuân thủ các quy định về chế tạo và lắp đặt. Hiện nay ở Việt Nam chưa có các quy định cụ thể và chi tiết về thiết kế chế tạo đường ống. Tuy nhiên chúng ta có thể tham khảo các quy định đó ỏ các tài liệu nước ngoài như DW142, SMACNA.

Hình dạng tiết diện

Hình dáng đường ống gió rất đa dạng: chữ nhật, tròn, vuông và ô van. Tuy nhiên đường ống gió có tiết diện hình chữ nhật được sử dụng phổ biến hơn cả vì nó phù hợp vói kết cấu nhà, dễ treo đỡ, chế tạo, dễ bọc cách nhiệt và đặc biệt các chi tiét phụ như cút, xuyệt, chạc 3, chạc 4… dễ chế tạo hơn các kiểu tiết diện khác.

Cách nhiệt

Để tránh tổn thất nhiệt, đường ống thường bọc một lớp cách nhiệt bằng bông thủy tinh, hay stirofor, bên ngoài bọc Iớp giấy bạc chống cháy và phản xạ nhiệt. Để tránh chuột làm hỏng người ta có thể bọc thêm lớp tôn hoặc lưới sắt mỏng.

Hiện nay người ta thường sử dụng bông thuỷ tinh chuyên dụng để bọc cách nhiệt các đường ống gió, bông thuỷ tinh được lắp lên đường ống nhờ các đinh mũ được gắn lên đường ống bằng keo, sau khi xuyên lớp bông qua các đinh chông người ta lồng các mảnh kim loại giống như các đồng xu vào và bẻ gập các chông đinh lại.

Cần lưu ý sử dụng số lượng các chông đinh một cách hợp lý, khi số lượng quá nhiểu sẽ tạo cầu nhiệt không tốt, nhưng nếu quá ít thì bông sẽ được giữ không chặt. Mật độ đinh gắn khoảng 10÷15 đinh/m2

Khi đường ống đi ngoài trời người ta bọc thêm lớp tôn ngoài cùng để bảo vệ mưa nắng.

Cần lưu ý loại đường ống gió nào thi cần bọc cách nhiệt và độ đày tương ứng bao nhiêu. Các đưòng ống bọc cách nhiệt bao gồm: đưòng cấp gió và đường hồi gió. Các đường ống cấp gió tươi, hút xả và thông gió không cần bọc cách nhiệt.

Đường hồi gió đi trong không gian điều hòa không cần bọc cách nhiệt. Riêng đưòng ống cấp gió đi trong không gian điều hoà có thể bọc hoặc không tuỳ thuộc nhiệt độ và tầm quan trọng của phòng. Khi không bọc cách nhiệt trên bề mặt đưòng ống khi mới vận hành có thể đọng sương, do nhiệt độ trong phòng còn cao, sau một thời gian khi nhiệt độ phòng đã giảm thì không xảy ra đọng sương nữa.

Chiều dày lớp bông thuỷ tỉnh cách nhiệt phụ thuộc kích thước đưòng ống và tính năng của đường ống. Nói chung đường ống cấp gió cần bọc bồng thuỷ tinh đày hơn đường hồi gió. Đường ống càng lớn, bọc cách nhiệt càng dày. Chiều dày lớp bông cách nhiệt nằm trong khoảng 20 ÷ 75 mm.

Ghép nối đường ống

Để tiện cho việc lắp ráp, chế tạo, vận chuyển đường ống được gia công theo từng đoạn ngắn theo kích cỡ của các tấm tôn. Việc lắp ráp thực hiện bằng bích hoặc bằng các nẹp tôn. Bích có thể là nhôm đúc, sắt V hoặc bích tôn. Trước kia người ta thường sử dụng các thanh sắt V để làm bích đường ống gió. Ưu điểm của bích nối kiểu này là rất chắc chắn, ghép nối dễ dàng, tuy nhiên việc gắn kết các thanh sắt V vào đưòng ống gió khó khăn và khó tự động hoá, nên chủ yếu chế tạo bằng thủ công. Đối với công trình lớn, việc làm bích V sẽ rất chậm chạp, khó đạt được tiến độ yêu cầu.

Để chế tạo hàng loạt bằng máy, hiện nay ngưòi ta thưòng sử dụng bích nhôm hoặc tôn. Bích nhôm định hình được các công ty chuyên chế tạo đường ống sản xuất, đảm bảo bền, đẹp. Bích tôn thường được chế tạo ngay tại các công trình, có ưu điểm là dễ chế tạo và lắp ghép, trong các công trình lớn có thể thì công nhanh với số lượng nhiều. Đối với mối ghép bích tôn có nhiều kiểu khác nhau cho ỏ hình dưới đây

Khi kích thước ống lớn cần làm gân gia cường trên bề mặt ống gió. Đường ống sau khi gia công và lắp ráp xong cần làm kín bằng silicon.

Treo đỡ

Việc treo đường ống tùy thuộc vảo kết cấu công trình cụ thể: treo tường, trần nhà, xà nhà. Giá đỡ có thể sử dụng các thanh sắt V hoặc sắt U, kích thước và khẩu độ giữa các giá đỡ phụ thuộc kích thước ống gió.

Khi nối đưồng ống gió vói thiét bị chuyển động như quạt, động cơ thì cần phải nối qua ống nối mềm để khử các chấn động của động cơ truyền theo đường ống gió.

Trích: Giáo trình điều hòa không khí – Tác giả: PGS.TS Võ Chí Chính

Phân loại và đặc điểm hệ thống đường ống gió
4.7 (93.33%) 3 votes